Depresja – objawy, których nie można ignorować

Depresja nie jest chwilowym spadkiem nastroju ani „słabszym okresem”. To poważna choroba o podłożu biopsychospołecznym, wynikająca ze współdziałania czynników biologicznych, psychologicznych oraz środowiskowych. Wpływa na relacje i codzienne funkcjonowanie milionów ludzi.

Depresja to dziś jedna z głównych chorób cywilizacyjnych – obok cukrzycy czy chorób sercowo-naczyniowych i realne wyzwanie dla pracy, rodziny i służby zdrowia. Według badań co czwarty dorosły Polak spełnia kliniczne kryteria depresji^₁.

Gdy depresja się maskuje

Czy depresję można „przeoczyć”? Bardzo często tak. W praktyce depresja nie zawsze wygląda tak, jak stereotypowo ją sobie wyobrażamy.

Z tego się nie wyrasta

A jak wygląda depresja u najmłodszych? Czy zawsze oznacza smutek i wycofanie? Niekoniecznie. U dzieci i młodzieży depresja może objawiać się buntem, agresją, spadkiem wyników w nauce, problemami ze snem czy dolegliwościami fizycznymi. Liczba młodych ludzi z poważnymi zaburzeniami nastroju wzrosła z 3  proc. do 7  proc. w ciągu 11 lat, co oznacza tysiące dzieci, których cierpienie pozostaje niezauważone.

Drażliwość, bunt czy spadek wyników w nauce mogą być pierwszymi sygnałami choroby, a szybka reakcja dorosłych może realnie zmienić życie dziecka – podkreśla psychoterapeutka z Kliniki Terapii Poznawczo-Behawioralnej Uniwersytetu SWPS.

Leczenie depresji – jak działa psychoterapia?

Depresję można skutecznie leczyć, a jednym z podstawowych sposobów jest psychoterapia. To metoda leczenia oparta na wiedzy psychologicznej i sprawdzonych technikach terapeutycznych, prowadzona przez wykwalifikowanego specjalistę. Sposób pracy jest zawsze dopasowany do potrzeb konkretnej osoby, a cały proces ma jasno określone cele: zmniejszenie objawów, poprawę samopoczucia i lepsze funkcjonowanie w codziennym życiu. Istnieje wiele podejść terapeutycznych, m.in. poznawczo-behawioralne, systemowe czy psychodynamiczne.

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) należy do najlepiej przebadanych i najskuteczniejszych metod leczenia depresji. Dla wielu osób jest wystarczającą i realnie zmieniającą życie formą pomocy.

W niektórych sytuacjach lekarz może zaproponować także leczenie farmakologiczne, jednak najważniejsze jest to, że depresja nie jest wyrokiem – przy odpowiednim wsparciu można z niej wyjść.

– Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT) pomaga odzyskać kontrolę nad myślami i emocjami, a codzienne strategie – sen, ruch, uważność, kontakty z bliskimi – wzmacniają efekty leczenia i chronią przed nawrotami. To nauka, która realnie zmienia życie – mówi Angelika Kołomańska, certyfikowana psychoterapeutka poznawczo-behawioralna.

Jak wygląda pierwsza sesja?

Pierwsza sesja terapeutyczna to przede wszystkim rozmowa – bez ocen, presji i gotowych recept. Już samo poczucie bycia wysłuchanym i zrozumianym obniża napięcie i przynosi ulgę. Pacjent zyskuje lepsze rozumienie własnych objawów i pierwszy konkretny plan działania.

– W swojej praktyce wspólnie z pacjentem przyglądamy się jego lub jej objawom, historii i temu, co na dany moment jest najtrudniejsze. Wyjaśniam, jak działa depresja z perspektywy mózgu i emocji oraz proponuję konkretne, sprawdzone strategie oparte m.in. na terapii poznawczo-behawioralnej. Staram się, by pod koniec spotkania pacjent miał jaśniejszy obraz sytuacji i pierwszy, realny plan działania. To często moment, w którym pojawia się coś bardzo ważnego – nadzieja – wyjaśnia psychoterapeutka.

Co możesz robić poza gabinetem

Codzienne strategie – sen, ruch, uważność czy kontakty z bliskimi – wzmacniają efekty leczenia i chronią przed nawrotami. Kontrolę nad myślami i emocjami pomaga odzyskać:

• Sen i rytm dnia – pozwala mózgowi skuteczniej regulować emocje,
• Ruch – poprawia nastrój i dodaje energii,
• Świadoma praca nad emocjami – uważność i zmiana myślenia pomagają przerwać błędne koło negatywnych myśli,
• Wsparcie bliskich i humor – rozmowy, dzielenie się uczuciami i drobne chwile śmiechu realnie zmniejszają ryzyko nawrotów.

Dlaczego warto mówić o depresji głośno

Depresja nie jest chwilowym spadkiem nastroju, dotyka wszystkich sfer życia – pracy, relacji, zdrowia.

– Rozmowa o niej, zauważanie sygnałów u siebie i bliskich, może uratować życie i przywrócić poczucie kontroli. Im szybciej zareagujemy, tym większa szansa, że cierpienie zostanie przerwane, a życie stanie się pełniejsze i spokojniejsze – podkreśla Angelika Kołomańska.

Wspierając osobę chorującą, łatwo popełnić błędy wynikające z niewłaściwego odnoszenia jej doświadczeń do „gorszego dnia” czy przejściowej chandry. Bagatelizowanie problemu – słowa w rodzaju „weź się w garść” albo „to tylko chandra” – nie motywują, lecz umniejszają znaczenie cierpienia i wzmacniają poczucie winy. Podobnie działa doradzanie „myśl pozytywnie” czy przypominanie, że „masz wszystko, czego potrzeba”. Takie komunikaty ignorują biologiczne podłoże depresji.

Nie pomagają też nieproszone rady i presja działania. Nakłanianie do natychmiastowej aktywności, sportu czy spotkań towarzyskich – bez uznania ograniczeń chorego – może pogłębiać poczucie niezrozumienia i samotności.

Co naprawdę wspiera? Uważna obecność i aktywne słuchanie bez oceniania. Proste, praktyczne wsparcie w codziennych sprawach. Delikatne zachęcanie do profesjonalnego leczenia. A jednocześnie – troska o własne granice i możliwości.

Depresja jest chorobą, którą można leczyć. Rozpoznanie objawów, otwarta rozmowa i profesjonalne wsparcie mogą realnie zmienić przebieg choroby i przywrócić poczucie bezpieczeństwa osobie, która się z nią mierzy.

Angelika Kołomańska – psychoterapeutka z Kliniki Terapii Poznawczo-Behawioralnej Uniwersytetu SWPS

Psycholożka, certyfikowana psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (nr certyfikatu PTTPB nr 1371), seksuolożka i doktorantka w zakresie seksuologii klinicznej w ramach studiów doktoranckich PhD w Stanach Zjednoczonych.

Od lat nieustannie doskonali swój warsztat pracy poprzez podnoszenie kwalifikacji w zakresie pomocy psychologicznej i seksuologicznej. W dziedzinie terapii zaburzeń seksualnych i psychoterapii szkoliła się w Polsce oraz m.in. w Danii, Niemczech, Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii.

Doświadczenie kliniczne zdobywała, pracując w takich instytucjach jak Instytut Seksuologii Klinicznej Polskiego Towarzystwa Seksuologicznego (PTS) w Warszawie oraz Poradnia Seksuologiczna i Psychoterapia INTIMED w Warszawie. Doświadczenie dydaktyczne i badawcze uzyskała podczas stażu w Pracowni Neuronauki Klinicznej Instytutu Psychologii PAN w Warszawie.

Prowadzi ćwiczenia z zakresu psychoterapii oraz seksuologii na Uniwersytecie SWPS w Warszawie. Jest także autorką publikacji naukowych wydanych przez amerykańskie czasopismo medyczne „Journal of Sexual Medicine”.

¹Raport "Dobrostan psychiczny w Polsce. Co myślimy o pomocy psychologicznej?", IP PAN, 2024