Zawodowe aspiracje młodych ludzi. Czy praca marzeń istnieje?

„Praca marzeń” nie jest ściśle zdefiniowanym pojęciem naukowym, ale dobrze oddaje pytanie o to, jakiej przyszłości zawodowej chcieliby dla siebie ludzie. Jak zauważa dr Olga Czeranowska, socjolożka z Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu SWPS, wyobrażenia te nie powstają w próżni. Wpływają na nie kontekst społeczny oraz przekonania dotyczące tego, jakie scenariusze zawodowe są możliwe. Znaczenie mają również przemiany rynku pracy, w tym rozwój sztucznej inteligencji, a także długotrwałe konsekwencje pandemii COVID-19.

Ważne jest również rozróżnienie między marzeniem, które staje się podstawą planowania kariery, a wyobrażeniem pełniącym raczej funkcję ucieczki od rzeczywistości. W pierwszym przypadku człowiek zakłada, że osiągnięcie celu jest przynajmniej potencjalnie możliwe. W drugim może fantazjować o idealnej pracy, nie wierząc jednocześnie, że kiedykolwiek będzie w stanie ją wykonywać.

Różne oblicza zawodowego spełnienia

W dyskusji o karierze często zakłada się, że praca powinna być źródłem pasji, samorealizacji i poczucia sensu. Tymczasem nie dla wszystkich stanowi ona centralny element życia. Dla części osób najważniejsze jest to, by zapewniała środki do życia i nie ograniczała możliwości realizowania innych potrzeb. Takie podejście wiąże się również z szerszą dyskusją o relacji między pracą a życiem prywatnym oraz filozofią antiwork. W tym ujęciu praca nie musi być powołaniem ani najważniejszym źródłem tożsamości. Może być po prostu koniecznością, którą warto zorganizować tak, by pozostawiała przestrzeń na inne aktywności i relacje.

Znaczenie mają przy tym warunki materialne. Jak podkreśla ekspertka, oczekiwania związane z poczuciem sensu, rozwojem czy społeczną użytecznością pracy łatwiej formułować wtedy, gdy przynajmniej podstawowe potrzeby są zaspokojone. Bezpieczeństwo finansowe pozostaje więc ważnym elementem myślenia o przyszłości zawodowej młodych ludzi.

Media społecznościowe pokazują karierę w wersji skróconej

Na wyobrażenia o pracy wpływa również kultura popularna. Filmy, seriale i krótkie materiały publikowane w mediach społecznościowych często koncentrują się na najbardziej atrakcyjnych aspektach kariery, pomijając rutynę, formalności i powtarzalne obowiązki. Serialowy lekarz, prawnik czy naukowiec funkcjonuje w świecie pełnym dynamicznych wydarzeń i przełomowych momentów. Rzadziej pokazuje się czas poświęcany na dokumentację, przygotowanie zajęć, wypełnianie formularzy czy inne zadania, które również stanowią część pracy.

Jak wskazuje socjolożka z Uniwersytetu SWPS, krótkie formy (np. w mediach społecznościowych) sprzyjają uproszczeniom. Przekaz koncentrujący się na produktywności i sukcesie może pomijać koszty osiągania celów, codzienne trudności, systematyczne, powtarzalne działania oraz ograniczenia wynikające z warunków pracy.

Praca to nie zawsze tożsamość

Wybór zawodu i sposób postrzegania kariery wiążą się również z pytaniem o miejsce pracy w życiu człowieka. Dla wielu osób wykonywany zawód stanowi ważną część tożsamości, a odpowiedź na pytanie „czym się zajmujesz?” jest jednym z podstawowych sposobów przedstawiania siebie innym.

Jak zauważa dr Olga Czeranowska, osiągnięcie sukcesu zawodowego czy satysfakcjonującej sytuacji zawodowej nie musi oznaczać, że praca staje się centrum życia. Znaczenie mają osobiste uwarunkowania, priorytety i etap kariery. W przypadku młodych ludzi praca podejmowana w czasie studiów, na przykład na recepcji czy w gastronomii, może służyć przede wszystkim poprawie sytuacji finansowej. Nie musi być postrzegana jako początek docelowej kariery ani definiować tego, kim dana osoba chce być zawodowo.

Oczekiwania wobec pracy mogą więc zmieniać się wraz z doświadczeniem. Cel, który na początku kariery wydaje się najważniejszy, z czasem może ustąpić miejsca innym potrzebom. Zmiana priorytetów może wiązać się również z nowymi zobowiązaniami, na przykład rodzinnymi, oraz z doświadczeniami zdobywanymi w kolejnych miejscach pracy. Niekiedy dopiero bezpośredni kontakt z danym zawodem pozwala sprawdzić, czy rzeczywiście odpowiada on wcześniejszym wyobrażeniom.

Nie ma jednej recepty na pracę marzeń

Dla jednych zawodowy sukces oznacza wysokie zarobki i rozwój, dla innych – poczucie sensu, zgodność pracy z wartościami albo możliwość zachowania czasu dla siebie i bliskich. Nie wszyscy chcą też, by praca była najważniejszym elementem ich tożsamości.

– Rozmowa o pracy marzeń powinna obejmować nie tylko pytanie o to, co ludzi przyciąga do danego zawodu czy miejsca pracy, lecz także o to, jakie warunki pozwalają im dobrze wykonywać pracę i zachować równowagę w życiu – zauważa dr Olga Czeranowska.

Dla organizacji to wskazówka, by nie opierać strategii przyciągania talentów wyłącznie na atrakcyjnej narracji o karierze. Równie istotne są konkretne warunki zatrudnienia, przejrzysta komunikacja, elastyczność i gotowość do uwzględniania zmieniających się potrzeb pracowników. W przypadku stanowisk, na których pracuje się według grafiku, znaczenie ma na przykład możliwość wcześniejszego zaplanowania godzin. Pozwala to pogodzić młodym ludziom pracę z nauką i innymi zobowiązaniami.

Kolejnym obszarem jest przejrzystość wynagrodzeń. Kandydaci powinni mieć możliwość poznania faktycznych warunków finansowych oferty na odpowiednio wczesnym etapie rekrutacji. Jak zauważa ekspertka, czasami w przypadku stanowisk początkowych (w tym staży czy praktyk) kandydaci nie otrzymują takich informacji albo są one nieprecyzyjne.

– Dla osób łączących pracę z edukacją ważne są elastyczność, podmiotowe podejście i zrozumienie ze strony pracodawców, że rok akademicki ma swój rytm. Istotne jest także jasne komunikowanie warunków zatrudnienia i wynagrodzenia. Warto pamiętać, że oczekiwania wobec pracy nie są stałe. Zmieniają się wraz z doświadczeniem, sytuacją życiową i potrzebami. Praca marzeń nie musi więc oznaczać tego samego dla każdego, a jej znaczenie nie musi być jednakowe na wszystkich etapach życia – podkreśla dr Czeranowska.

dr

Olga Czeranowska

Biogram