Pastelowa Radykalizacja? Co wiemy o wyborach politycznych młodych Polek
W mediach społecznościowych coraz większą popularność zyskują treści odwołujące się do tradycyjnie rozumianej roli kobiety, często przedstawiane w atrakcyjnej wizualnie estetyce slow life. Równolegle coraz częściej dyskutuje się o politycznych preferencjach młodych kobiet i ich stosunku do prawicy. Jak pokazują badania, ich decyzje wyborcze zależą od wielu obszarów życia. Które z czynników mają największe znaczenie i co sprawia, że kobiety decydują się poprzeć ugrupowania prawicowe? Wyjaśnia prof. Marta Żerkowska-Balas – socjolożka i politolożka z Uniwersytetu SWPS.
Na TikToku i Instagramie młode kobiety codziennie oglądają spokojne, „pastelowe” filmy o gotowaniu, domu, pielęgnacji i życiu blisko natury. Część tych treści z czasem przechodzi w przekazy otwarcie konserwatywne i antyliberalne. Badacze nazywają ten proces pink-pillingiem, czyli kobiecą odmianą cyfrowej radykalizacji. Wciąż wiemy o nim niewiele, bo badania nad radykalizacją w sieci skupiały się dotąd głównie na mężczyznach i na treściach jawnie politycznych.
W październiku 2026 r. rozpoczął się projekt badawczy „Pastelowa Radykalizacja: Algorytmiczna estetyka, polityka afektu i zwrot antyliberalny wśród młodych kobiet w Polsce (PASTEL)” pod kierownictwem dr hab. prof. USWPS Marty Żerkowskiej-Balas, realizowany w ramach konkursu OPUS 30 Narodowego Centrum Nauki. Projekt PASTEL bada, jak i dlaczego młode kobiety w Polsce wchodzą w kontakt z takimi treściami i jak zmienia to ich tożsamość polityczną.
W projekcie połączone zostanie kilka metod badawczych. Najpierw założone zostaną specjalne konta-awatarów na TikToku i Instagramie, które będą zachowywać się jak różne typy młodych kobiet. W ten sposób sprawdzone zostanie, jakie treści podsyłają im algorytmy. Następnie przeprowadzonych zostanie 30 wywiadów pogłębionych z młodymi kobietami, które w różnym stopniu angażują się w tzw. pastelowy internet. W kolejnym kroku zrealizowane zostanie ogólnopolskie badanie internetowe na reprezentatywnej próbie młodych kobiet (około 1500 osób). Efektem projektu będą publikacje w międzynarodowych czasopismach, unikatowy i dobrze udokumentowany zbiór polskojęzycznych treści oraz materiały dla edukatorów, organizacji pozarządowych i osób zajmujących się edukacją medialną.
Media społecznościowe są dziś dla młodych kobiet jednym z głównych miejsc, w których kształtują się ich poglądy na rodzinę, kobiecość i politykę, a wciąż niewiele wiemy o tym, jak dokładnie to się dzieje. PASTEL, łącząc różne podejścia badawcze, pozwoli nam zrozumieć potrzeby młodych kobiet dotyczące bezpieczeństwa, przynależności i sensu bez oceniania ich wyborów. Ta wiedza przyda się politykom, edukatorom, organizacjom społecznym i każdemu, kto chce rozmawiać z młodym pokoleniem, niezależnie od własnych poglądów.
dr hab., prof. USWPS Marta Żerkowska-Balas, socjolożka i politolożka z Uniwersytetu SWPS
Projekt trwa 36 miesięcy i jest realizowany w Centrum Studiów nad Demokracją Uniwersytetu SWPS przez interdyscyplinarny zespół łączący socjologię, nauki o polityce, medioznawstwo, metody jakościowe i ilościowe.
Co dotychczasowe badania mówią o wyborach młodych kobiet?
Często wskazuje się, że kobiety trudniej niż mężczyzn przekonać do prawicowych ugrupowań, bo ich program – z tradycyjną wizją roli kobiety i ograniczeniami praw reprodukcyjnych – jest sprzeczny z interesami wyborczyń. Wyniki wyborów z lat 2023 i 2025 pokazują, że jest to uproszczenie. Jak zauważa prof. Marta Żerkowska-Balas, poparcie kobiet dla prawicy zależy od ich wieku, religijności i od tego, co prawica im proponuje.
Według danych Polskiego Generalnego Studium Wyborczego (PGSW) 2023, młode kobiety są najbardziej liberalną obyczajowo grupą elektoratu. Prawo do aborcji popiera 59 proc. z nich, wobec 34 proc. kobiet w wieku 60 lat i więcej, oraz 52 proc. młodych mężczyzn. W nabożeństwach co tydzień uczestniczy 12 proc. młodych kobiet i 49 proc. starszych kobiet.
Młode wyborczynie częściej preferują państwo sprzyjające przedsiębiorczości niż państwo solidarności społecznej (73 proc. wobec 27 proc.), podczas gdy wśród starszych proporcje są odwrotne (39 proc. wobec 61 proc.). Młode kobiety są też bardziej niezadowolone z funkcjonowania demokracji (55 proc. wobec 31 proc.) i rzadziej popierają silnego przywódcę, który nagina reguły (43 proc. wobec 58 proc.). Częściej niż młodzi mężczyźni deklarowały udział w wyborach (77 proc. wobec 66 proc.). Jak zauważa ekspertka, prawica nie zdobędzie tych wyborczyń, odwołując się do religii i tradycji.
Młode kobiety i prawica. Co decyduje o poparciu?
Badania zachowań wyborczych wskazują trzy wyjaśnienia poparcia kobiet dla prawicy. Pierwsze odwołuje się do religijności i przywiązania do tradycji. Drugie do obietnicy bezpieczeństwa i opieki państwa. Trzecie, nowsze, zakłada, że młode kobiety wybierają prawicę z powodów gospodarczych i z niechęci do elit, a kwestie obyczajowe mają dla nich mniejsze znaczenie.
Dane PGSW 2023 pokazują, że w wyborach do Sejmu w 2023 r. kobiety głosowały na PiS równie często jak mężczyźni (35 proc. wobec 34 proc.). Różnicę tworzyła Konfederacja, na którą głosowało 2,5 proc. kobiet i 8 proc. mężczyzn. Wśród cech społecznych najsilniejszą determinantą głosowania kobiet na prawicę jest religijność. Na PiS lub Konfederację głosowało 70 proc. kobiet regularnie uczestniczących w nabożeństwach i tylko 8 proc. tych, które chodzą do kościoła najwyżej raz w roku. Wśród poglądów równie silnie różnicuje kobiety stosunek do aborcji. Prawicę wybrało 80 proc. przeciwniczek i 11 proc. popierających prawo do aborcji.
Jak wskazuje ekspertka z Uniwersytetu SWPS, dane potwierdzają również drugie założenie. Kobiety, które wolą państwo solidarności społecznej od państwa sprzyjającego przedsiębiorczości, głosowały na prawicę niemal trzy razy częściej (59 proc. wobec 20 proc.). Zależność ta pozostaje istotna po uwzględnieniu wieku, wykształcenia i religijności. Częściej na prawicę głosowały także kobiety obawiające się inwazji Rosji (43 proc. wobec 25 proc. wśród pozostałych).
– Należy zauważyć, że na preferencje polityczne kobiet wpływa także ich wiek. W 2023 r. na prawicę głosowało 60 proc. kobiet w wieku 60 lat i więcej oraz 13 proc. kobiet w wieku 18-34 lat. Starsze wyborczynie głosowały niemal wyłącznie na PiS, natomiast wśród młodszych poparcie dla Prawa i Sprawiedliwości oraz Konfederacji było zbliżone – zauważa prof. Marta Żerkowska-Balas.
Ekonomiczne argumenty w politycznej układance
– Co musi zaproponować prawica, żeby przekonać do siebie młode kobiety? Sprawdziliśmy to w eksperymencie przeprowadzonym w ramach projektu AUTHLIB, w którym kobiety w wieku 18-34 lata z siedmiu krajów wybierały pomiędzy fikcyjnymi partiami. Partie różniły się programem gospodarczym, stosunkiem do migracji i podejściem do zasad demokracji. Dzięki temu można było sprawdzić, które elementy prawicowej oferty przyciągają młode kobiety, a które je odstraszają – mówi ekspertka.
Nie każdy element prawicowej „oferty” działa tak samo. Antyelitarna retoryka w ogóle nie zniechęcała młodych kobiet. Jak wskazuje ekspertka, najmocniej odstraszał je natomiast jeden z flagowych postulatów prawicy, czyli całkowita odmowa przyjmowania migrantów. Twarda linia w tej sprawie kosztowała partię więcej niż jakakolwiek inna zapowiedź. Młode kobiety nie popierały też polityki otwartych drzwi i najlepiej oceniały politykę selektywną. Wyraźnie karały również zapowiedzi uderzające w niezależne instytucje.
Najważniejszym atutem prawicy okazała się gospodarka. Co prawda program niskich podatków nie przyciągał młodych kobiet, ale zmieniał sposób, w jaki oceniały resztę prawicowej „oferty”.
– Gdy partia łączyła autorytarne zapowiedzi z obietnicą niskich podatków i ograniczonej interwencji państwa, młode kobiety przestawały ją za nie karać – wskazuje socjolożka i politolożka z Uniwersytetu SWPS.
Granice poparcia dla prawicowych postulatów
Istnieje jednak granica, której prawica nie przekroczy żadną ofertą gospodarczą. Jak podkreśla ekspertka, młode kobiety zawsze karały ograniczanie praw mniejszości, czyli rdzeń programu prawicy nieliberalnej. Najkonsekwentniej robiły to kobiety o poglądach progresywnych. Kobiety o tradycyjnych poglądach obyczajowych, czyli naturalny elektorat prawicy, były bardziej skłonne zaakceptować partię nieliberalną. Prawica może więc zdobywać młode Polki hasłami o podatkach i elitach, ale straci je, gdy zapowie ograniczanie praw mniejszości.
– Prawica ma dziś dwa kobiece elektoraty. Pierwszy tworzą kobiety starsze i religijne, które głosują na nią z przekonania. Ten elektorat nie będzie rósł, bo młode kobiety chodzą do kościoła cztery razy rzadziej niż ich babcie. Drugi elektorat dopiero się kształtuje. Są to młode kobiety, które popierają prawicę nie dlatego, że zmieniły zdanie o aborcji czy rodzinie, ale dlatego, że oczekują zmiany. W tym celu zawierają z prawicą transakcję: przymykają oko na autorytarne hasła, w zamian za obietnicę wyraźnej zmiany gospodarczej. Ta transakcja ma jednak granicę. Żadna oferta gospodarcza nie skłania młodych kobiet do zgody na ograniczanie praw mniejszości. W Polsce ta granica jest dziś wyraźna, zapewne dlatego, że spory o praworządność są wciąż świeże. Badania pokazują jednak, że w Europie Zachodniej przy odpowiedniej ofercie gospodarczej sprzeciw młodych kobiet wobec autorytaryzmu może zniknąć – podsumowuje prof. Marta Żerkowska-Balas.
Ekspertka wskazuje również, że w świetle tych wyników można się spodziewać, że jeśli przed wyborami w 2027 r. politycy będą traktować kobiety jako jeden homogeniczny i przewidywalny elektorat, przegrają walkę o głosy, które mogą zdecydować o wyniku wyborów.
Dlatego, jak podkreśla ekspertka, potrzebna jest wiedza nie tylko o tym, na kogo głosują młode kobiety, ale też o tym, gdzie i w jaki sposób kształtują się ich poglądy. Na to pytanie ma odpowiedzieć projekt PASTEL.
Te artykuły mogą
cię zainteresować
