Ojcostwo jest dziś ważniejsze niż kiedykolwiek. Ale ojcowie też potrzebują wsparcia

Czego dziś oczekujemy od ojców? Codziennej obecności, czułości, zaangażowania w opiekę, rozmowy, zabawy, regulowania emocji dziecka i realnego dzielenia się obowiązkami. To bardzo dobra zmiana, ponieważ badania pokazują, że ojciec nie powinien być tylko „pomocnikiem matki”, ale osobną, ważną figurą w rozwoju dziecka.

Co zmienia obecność ojca

Zaangażowanie ojca w wychowanie wiąże się z korzystniejszym rozwojem emocjonalnym, społecznym, poznawczym i behawioralnym dzieci. Systematyczny przegląd badań podłużnych pokazał, że dzieci, których ojcowie są bardziej zaangażowani, częściej osiągają lepsze wyniki rozwojowe, zarówno w obszarze zdrowia psychicznego, jak i funkcjonowania społecznego oraz edukacyjnego (Sarkadi et al., 2008). Aktywne ojcostwo ma znaczenie także dla rozwoju poznawczego dzieci, zwłaszcza wtedy, gdy ojciec nie ogranicza się do bycia „obecnym w domu”, lecz rzeczywiście angażuje się w relację, zabawę, rozmowę i wspólne aktywności (Rollè et al., 2019).

Wymagający standard

Ta pozytywna zmiana ma jednak drugą stronę. Współczesny standard ojcostwa jest psychologicznie bardziej wymagający niż tradycyjny model ojca.

– Dzisiejszy ojciec ma być jednocześnie aktywny zawodowo, emocjonalnie dostępny, opiekuńczy, czuły, kompetentny i partnerski. Problem polega na tym, że oczekiwania wobec ojców zmieniły się szybciej niż rynek pracy, instytucje, wzorce męskości i codzienne praktyki rodzinne – zauważa psycholog.

Wielu mężczyzn chce być zaangażowanymi ojcami, ale nie zawsze ma do tego warunki, kompetencje, język emocjonalny albo społeczne przyzwolenie.

Widać to m.in. w danych dotyczących korzystania z urlopów. Po wprowadzeniu nieprzenoszalnej, dziewięciotygodniowej części urlopu rodzicielskiego dla każdego z rodziców coraz więcej ojców zaczęło korzystać z tego rozwiązania. Według danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z urlopu rodzicielskiego skorzystało w 2023 roku 19 tys. ojców, 41,9 tys. w 2024 roku, a w pierwszych ośmiu miesiącach 2025 roku już 35,1 tys. Jednocześnie nadal widać ogromną asymetrię: znaczna część ojców nie wykorzystuje nawet przysługującego im indywidualnego prawa do urlopu (Zakład Ubezpieczeń Społecznych, 2025, 2026). To pokazuje, że zmiana się zaczęła, ale nie jest jeszcze dokonana.

Wypaleni, ale inaczej

Narodziny dziecka są momentem kryzysowym nie tylko dla matek, lecz także dla ojców. Depresja poporodowa u kobiet jest jednym z najlepiej opisanych problemów zdrowia psychicznego okresu okołoporodowego. Globalna metaanaliza obejmująca 565 badań z 80 krajów oszacowała rozpowszechnienie depresji poporodowej na 17 proc. (Wang et al., 2021). Rzadziej mówi się o tym, że objawy depresyjne po narodzinach dziecka występują także u mężczyzn. Depresja prenatalna i poporodowa dotyczy około 10 proc. ojców, a jej nasilenie jest powiązane z depresją u matek (Paulson & Bazemore, 2010). Oznacza to, że zdrowie psychiczne ojca nie jest sprawą drugorzędną. Jest częścią zdrowia całego systemu rodzinnego.

– Badania nad wypaleniem rodzicielskim pokazują również, że ojcowie mogą doświadczać innych niż matki, specyficznych dla siebie trudności – wskazuje prof. Piotrowski.

To kobiety zazwyczaj wykonują więcej codziennej, powtarzalnej i mniej widocznej pracy opiekuńczej: karmienia, czuwania, organizowania wizyt, pamiętania o potrzebach dziecka, planowania i reagowania na kryzysy. Wypalenie rodzicielskie obejmuje wyczerpanie związane z rolą rodzica, emocjonalne oddalanie się od dziecka, poczucie utraty radości z rodzicielstwa i kontrast między tym, jakim rodzicem ktoś chciał być, a jakim się czuje (Ren et al., 2024; Roskam et al., 2021).

Badania nad żałowaniem rodzicielstwa pokazują, że nie jest to chwilowe zmęczenie dzieckiem, ale głębsze poczucie, że gdyby można było cofnąć czas, osoba nie zdecydowałaby się na rodzicielstwo. W polskich badaniach odsetek rodziców deklarujących żal rodzicielski wynosił około 11-14 proc., a to z kolei wiązało się z gorszym zdrowiem psychicznym i somatycznym (Piotrowski, 2021). Osobne badania nad żalem ojcowskim pokazują, że część mężczyzn doświadcza napięcia między wyobrażeniem o ojcostwie a jego realnymi kosztami, ograniczeniami i odpowiedzialnością (Meil et al., 2023).

– Można więc powiedzieć, że kobiety częściej płacą emocjonalną cenę przeciążenia rodzicielstwem, natomiast u ojców szczególnie ważnym problemem może być trudność z wejściem w nową tożsamość. Gdy ojciec wycofuje się z roli, nie znika tylko jego własny problem. W rodzinie pojawia się luka, którą zwykle wypełnia matka. Ojcowskie wycofanie często oznacza więc dodatkowe obowiązki dla kobiety, większe przeciążenie i większe ryzyko konfliktów w parze – zaznacza prof. Piotrowski.

Zmiana, której potrzebujemy

Wspieranie ojcostwa nie powinno polegać na idealizowaniu ojców ani na prostym haśle: „ojcowie muszą bardziej się angażować”. Potrzebujemy raczej takiej kultury i takich instytucji, które pozwolą mężczyznom realnie wejść w rolę ojca: korzystać z urlopów, uczyć się opieki, mówić o trudnościach, uczestniczyć w opiece okołoporodowej i być traktowanymi jako pełnoprawni rodzice, a nie osoby towarzyszące matce.

– Ojcostwo nie jest dodatkiem do macierzyństwa. Jest osobną relacją, która może wspierać rozwój dziecka i chronić dobrostan całej rodziny. Ale żeby tak się stało, ojciec musi dostać nie tylko społeczne oczekiwanie zaangażowania, lecz także realne wsparcie w wejściu w tę rolę – podsumowuje ekspert.

Re_Mind – trzy dni wielowątkowych debat na temat psychologii

W dniach 22–24 czerwca 2026 r. Wrocław stanie się miejscem spotkania wybitnych psychologów, naukowców, ekspertów i artystów z Polski i zagranicy. ‍Kongres i Festiwal Psychologiczny Re_Mind to trzy dni wielowątkowych debat na temat psychologii, a także warsztatów, działań artystycznych oraz innych aktywności zbudowanych wokół tego, jak wiedza o człowieku może być użyteczna we wszystkich obszarach życia społecznego i gospodarczego.

Kongres, realizowany w Hali Stulecia oraz Wrocławskim Centrum Kongresowym, to potężna dawka wiedzy: 14 ścieżek tematycznych, 5 sal, ponad 200 prelegentów, debaty, dyskusje panelowe i wiele więcej. Inicjatorem i organizatorem Kongresu i Festiwalu Psychologicznego Re_Mind jest Uniwersytet SWPS, a współorganizatorami są Telewizja Polska i Miasto Wrocław.

Zadanie dofinansowane ze środków MNiSW.

Wyłącznym Sponsorem Strategicznym jest KGHM Polska Miedź.

Sponsorem wydarzenia jest Audika i Fundacja PZU.

Szczegółowe informacje o wydarzeniu dostępne są na stronie: www.re-mind.pl

O ścieżce Rodzina i relacje romantyczne

Bliskie relacje pozostają kluczowym środowiskiem społecznym, w którym dokonuje się indywidualny rozwój i kształtuje dobrostan. Relacje te podlegają obecnie dynamicznym przekształceniom. Spojrzymy na różnorodne aspekty tych zmian i wynikające z nich wnioski w następujących wątkach tematycznych:

• Jak zmienia się współczesna rodzina i relacje międzyludzkie? Nowe formy życia rodzinnego, ich społeczne uwarunkowania oraz znaczenie dla dobrostanu.
• Relacje romantyczne: współczesne oczekiwania wobec związków romantycznych, napięcie między bliskością a autonomią oraz psychologiczne podstawy trwałych relacji.
• Psychologia randkowania Kryzys zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży: mechanizmy doboru partnerów, wpływ aplikacji randkowych oraz przyczyny zmęczenia randkowaniem we współczesnym świecie.
• Kryzys zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży.
• Przemoc domowa w Polsce: strach i ból za zamkniętymi drzwiami.

Bibliografia

Meil, G., Romero-Balsas, P., & Muntanyola-Saura, D. (2023). Regretting fatherhood in Spain. Journal of Family Research, 35, 37–52. https://doi.org/10.20377/jfr-819

Paulson, J. F., & Bazemore, S. D. (2010). Prenatal and postpartum depression in fathers and its association with maternal depression: A meta-analysis. JAMA, 303(19), 1961–1969. https://doi.org/10.1001/jama.2010.605

Piotrowski, K. (2021). How many parents regret having children and how it is linked to their personality and health: Two studies with national samples in Poland. PLOS ONE, 16(7), Article e0254163. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0254163

Ren, X., Cai, Y., Wang, J., & Chen, O. (2024). A systematic review of parental burnout and related factors among parents. BMC Public Health, 24, Article 376. https://doi.org/10.1186/s12889-024-17829-y

Rollè, L., Gullotta, G., Trombetta, T., Curti, L., Gerino, E., Brustia, P., & Caldarera, A. M. (2019). Father involvement and cognitive development in early and middle childhood: A systematic review. Frontiers in Psychology, 10, Article 2405. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.02405

Roskam, I., Aguiar, J., Akgun, E., Arikan, G., Artavia, M., Avalosse, H., Aunola, K., Bader, M., Bahati, C., Barham, E. J., et al. (2021). Parental burnout around the globe: A 42-country study. Affective Science, 2, 58–79. https://doi.org/10.1007/s42761-020-00028-4

Sarkadi, A., Kristiansson, R., Oberklaid, F., & Bremberg, S. (2008). Fathers’ involvement and children’s developmental outcomes: A systematic review of longitudinal studies. Acta Paediatrica, 97(2), 153–158. https://doi.org/10.1111/j.1651-2227.2007.00572.x

Wang, Z., Liu, J., Shuai, H., Cai, Z., Fu, X., Liu, Y., Xiao, X., Zhang, W., Krabbendam, E., Liu, S., Liu, Z., Li, Z., & Yang, B. X. (2021). Mapping global prevalence of depression among postpartum women. Translational Psychiatry, 11, Article 543. https://doi.org/10.1038/s41398-021-01663-6

Zakład Ubezpieczeń Społecznych. (2025). Coraz więcej mężczyzn korzysta z urlopów rodzicielskich, ale tempo wzrostu spada.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych. (2026). Ojcowie na zasiłku macierzyńskim. Dane ZUS za 2025 r. pokazują zmianę trendu w podziale opieki nad dziećmi.

dr hab. prof. Uniwersytetu SWPS

Konrad Piotrowski

Biogram