Humorem w depresję? Badania USWPS: śmiech może przynieść ulgę, ale nie w każdym momencie
Komik Robin Williams powiedział kiedyś, że komedia potrafi wyciągnąć człowieka z depresji. Ale czy humor naprawdę pomaga? Naukowczyni z Uniwersytetu SWPS sprawdziła, jaki potencjał ma wykorzystywanie humoru w leczeniu stanów depresyjnych. Wykazała, że może on działać jak naturalny bufor stresu, ale w ostrej fazie choroby przynosi zazwyczaj więcej szkody niż pożytku.
Czy humor może stanowić remedium na depresję? Może on wprawdzie poprawiać nastrój i zwiększać odporność na codzienne troski, ale depresja to poważne zaburzenie, które wymaga odpowiedniego specjalistycznego leczenia. Na całym świecie zmaga się z nią ponad 280 mln ludzi1. Wiąże się z nią ogromne cierpienie i trudności w codziennym funkcjonowaniu.
Pomimo postępu w opracowywaniu metod leczenia depresji, ich skuteczność i trwałość działania są ograniczone. Niektórzy badacze uważają, że wynika to ze skupiania się na łagodzeniu objawów, choć może lepszy efekt przyniosłoby dążenie do zwiększania dobrostanu i pozytywnych emocji2. Dlatego coraz więcej specjalistów opowiada się za bardziej kompleksowym podejściem do leczenia depresji3.
Humor jest w tym kontekście obiecującym narzędziem, które może przeciwdziałać czynnikom sprzyjającym depresji, jak uporczywe negatywne myśli czy trudności w odczuwaniu pozytywnych emocji.
– Wpływ humoru na zdrowie psychiczne znajduje potwierdzenie w badaniach neuroobrazowych. Reakcja na humor wywiera bezpośredni wpływ na obszary mózgu kluczowe w powstawaniu depresji, w tym obwody nerwowe związane z korą przedczołową oraz układem limbicznym – podkreśla psycholożka kliniczna dr Anna Braniecka z Wydziału Psychologii w Warszawie Uniwersytetu SWPS, autorka badania opisanego w „Clinical Psychology Review”.
Z humorem trzeba z wyczuciem
Dr Anna Braniecka przeanalizowała istniejące badania z zakresu psychologii klinicznej dotyczące wykorzystywania humoru w depresji. Pod uwagę wzięła zarówno korzyści – w tym korzyści emocjonalne, reakcję na materiały humorystyczne oraz efekty interwencji, jak i zagrożenia związane z przyjmowaniem żartów oraz możliwe skutki uboczne. Na koniec sformułowała ogólne zalecenia dotyczące stosowania humoru przez specjalistów.
Z analizy wynika, że skuteczność humoru zależy od takich czynników, jak faza depresji, kontekst zastosowania żartu oraz jego wybranej formy. Interwencje oparte na humorze nie sprawdzają się w ostrej fazie choroby. Najlepsze rezultaty przynoszą u osób w stanie remisji lub z łagodnymi objawami, gdyż wspierają budowanie odporności psychicznej i mogą sprzyjać osiągnięciu pełnego zdrowia psychicznego.
Okazuje się, że najbezpieczniejszą strategią jest wykorzystywanie humorystycznych treści, które odwracają uwagę od trudności (np. opowiadanie żartów). Natomiast próby śmiania się z własnych zmartwień mogą u niektórych osób nasilać negatywne myśli i pogarszać nastrój.
Ważne jest również to, że osoby z depresją częściej niż inni cierpią na gelotofobię, czyli lęk przed byciem wyśmianym, co sprawia, że śmiech otoczenia mogą mylnie interpretować jako zagrożenie. W ostrej fazie choroby próby rozweselania „na siłę” wywołują u nich silny niepokój.
Z ostrożnością należy też podchodzić do internetowych memów o negatywnej treści i inne przejawy czarnego humoru, bo choć takie formy dają osobom z depresją poczucie emocjonalnego współbrzemienia, to w dłuższej perspektywie mogą utrwalać pesymistyczne wzorce myślenia.
Humor nie zastąpi terapii
Badaczka zwraca uwagę również na rolę samych specjalistów. Nieprzemyślane sięganie po żart przez klinicystę może zostać odebrane przez osobę z depresją jako brak empatii lub lekceważenie jej problemu. Dlatego stosowanie humoru w procesie leczenia wymaga dużej ostrożności. Zanim specjalista postanowi wykorzystać humor, powinien zdobyć gruntowną wiedzę na temat jego oddziaływania oraz dokładnie przeanalizować stan psychiczny pacjenta i jego aktualną perspektywę.
Humorystyczne treści są coraz częściej dostarczane przez nowe technologie: aplikacje, chatboty i wirtualną rzeczywistość, wspieraną przez sztuczną inteligencję – podkreśla dr Braniecka. Interwencje z ich użyciem oznaczają większą dostępność, mniejsze koszty, ale również trzeba do nich podchodzić z rezerwą, bo stosowane samodzielnie, bez specjalistycznej korekty, mogą wzmacniać pesymistyczne wzorce myślenia.
Humor nie jest uniwersalnym lekiem na depresję i nie zastąpi całościowej terapii, ale może stanowić jeden z jej elementów. Aby przyniósł korzyść, musi być dopasowany do etapu leczenia i aktualnych możliwości osoby, zarówno emocjonalnych, jak i poznawczych. Najlepiej sprawdza się przy budowaniu tzw. rezyliencji, czyli odporności psychicznej i tym samym zapobieganiu nawrotom depresji, a nie w najtrudniejszych momentach zmagania się z jej objawami.
psycholożka kliniczna dr Anna Braniecka z Wydziału Psychologii w Warszawie Uniwersytetu SWPS, autorka badania opisanego w „Clinical Psychology Review”
1 World Health Organization. (2023). Depressive disorder (Depression). Retrieved from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression Accessed December 9, 2025.
2 Wood, A. M., & Tarrier, N. (2010). Positive clinical psychology: A new vision and strategy for integrated research and practice. Clinical Psychology Review, 30(7), 819–829. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2010.06.003
3 Dunn, B. D. (2012). Helping depressed clients reconnect to positive emotion experience: Current insights and future directions. Clinical Psychology & Psychotherapy, 19, 326–340. https://doi.org/10.1002/cpp.1799
Te artykuły mogą
cię zainteresować
