Sytuacja bezdomnych zwierząt w Polsce – pobierz raport!
Jak wygląda sytuacja bezdomnych zwierząt w Polsce? Jak skutecznie zapobiegać bezdomności zwierząt? Przeczytaj raport dr Agnieszki Gruszczyńskiej z Instytutu Prawa Uniwersytetu SWPS, w którym powstaje Centrum Badań nad Prawem Zwierząt.
Bezdomność zwierząt w Polsce
Bezdomne zwierzęta są narażone na wiele okoliczności, które zagrażają ich zdrowiu i życiu: zdarzenia drogowe, ataki innych zwierząt, głód, choroby i nieustający stres i okrutne traktowanie przez ludzi. Skala porzucania zwierząt jest zatrważająca. Według raportów Głównego Lekarza Weterynarii w 2025 r. w polskich schroniskach przebywało ponad 70 tys. psów i 36 tys. kotów, a liczby te są prawdopodobnie zaniżone. Oprócz psów i kotów do takich placówek trafiają też inne zwierzęta, w tym małe gryzonie, ptaki i gady.
Istotny problem stanowi brak poważnego potraktowania zjawiska bezdomności zwierząt, co przejawia się między innymi w nieprowadzeniu badań, które pozwoliłyby na przedstawienie jego prawdziwego obrazu. Oczywiście istotne źródło informacji stanowią raporty NIK, jak też raport „Bezdomność zwierząt w Polsce” z 2025 r., dotyczący programów gminnych i ich realizacji. Od lat możemy też czerpać informacje z Monitora BOZ. Dane te przedstawiają wiele aspektów realizacji opieki nad zwierzętami bezdomnymi i problemów z podejmowaniem działań na rzecz ograniczenia lub likwidacji zjawiska bezdomności zwierząt, nie są jednak wystarczające do dokonania pogłębionej całościowej jego oceny.
Raport ekspertki z Uniwersytetu SWPS
Doktor Agnieszka Gruszczyńska z Instytutu Prawa Uniwersytetu SWPS przeanalizowała ogólnodostępne dane dotyczące bezdomności zwierząt i realizacji przez gminy zadań powierzonych im w tym zakresie. Analizy objęły m.in. raporty NIK, raport „Bezdomność zwierząt w Polsce” z 2025 r., dane z Monitora BOZ, raport dotyczący Polski przygotowany w ramach State of Pet Homelessness Project, obecny stan prawny, a także obywatelskie projekty ustaw. Prawniczka przeprowadziła także wywiady z osobami zaangażowanymi w organizację opieki nad bezdomnymi zwierzętami. Raport uzupełniają wyniki jej ankietowego badania pilotażowego, w którym spytała organizacje społeczne działające na rzecz zwierząt o szczegóły ich aktywności.
Tak powstał raport „Realizacja i finansowanie opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz działań mających na celu zapobieganie bezdomności zwierząt”.
Dane statystyczne, regulacje prawne i wywiady z ekspertami
W raporcie znajdziesz:
- dane statystyczne dotyczące bezdomności psów i kotów w Polsce;
- dane dotyczące wykonywania przez gminy przekazanych im zadań związanych z reagowaniem na zjawisko bezdomności zwierząt;
- wnioski z wywiadów z ekspertami, w tym wiceprezesem NIK i osobami zarządzającymi schroniskami dla zwierząt;
- wyniki pilotażowego badania ankietowego organizacji społecznych, których celem statutowym jest ochrona zwierząt;
- informacje o obecnych i planowanych regulacjach prawnych związanych z bezdomnością zwierząt.
Rozwiązania ośmiu palących problemów
Nasza badaczka wyodrębniła osiem potrzeb, którym poświęciła poszczególne rozdziały raportu.
Zdaniem doktor Gruszczyńskiej potrzebne są:
- uznanie sytuacji zwierzęcia bezdomnego za istotną, a zjawiska bezdomności zwierząt za problem społeczny, który wymaga rozwiązania;
- dywersyfikacja odpowiedzialności za zjawisko bezdomności – do tej pory odpowiedzialność w całości spoczywała na gminach, ale dużą zmianę będzie stanowić wejście w życie ustawy o obowiązkowym znakowaniu i rejestracji psów i kotów (ustawa o KROPiK), za którą idzie wzmocnienie odpowiedzialności właścicieli zwierząt, jednak wypracowane powinny zostać jeszcze inne rozwiązania, m.in. w zakresie zwiększenia odpowiedzialności hodowców zwierząt oraz wsparcia gmin w tworzeniu i prowadzeniu schronisk;
- wzmocnienie realizacji przez gminy zadań, które mają na celu przeciwdziałanie zjawisku bezdomności zwierząt;
- uznanie, że opieka nad zwierzętami kosztuje – z przeanalizowanych dokumentów i wywiadów z osobami zarządzającymi schroniskami dla zwierząt wynika, że placówki te od lat nie są odpowiednio dofinansowane;
- uznanie, że koty domowe mogą też stać się zwierzętami bezdomnymi – wymagane jest odpowiednie zorganizowanie opieki nad nimi, z uwzględnieniem szczególnych cech tego gatunku;
- stworzenie skutecznego nadzoru nad placówkami, w których realizowana jest opieka nad zwierzętami bezdomnymi – nadzór powinien być realizowany przez odpowiedzialny za to organ kontroli, jak też jednostki samorządu, które tę opiekę realizują lub zlecają;
- uregulowanie zasad postępowania z kotami wolno żyjącymi, w tym uszczegółowienie sposobów opieki na poziomie ustawowym i ewentualnie w formie aktu wykonawczego;
- uwzględnienie w danych statystycznych danych pochodzących od organizacji społecznych – potrzebne jest objęcie badaniami aktywności społecznej w tym zakresie opieki nad zwierzętami bezdomnymi i zapobiegania bezdomności zwierząt.
Pomaganie bezdomnym zwierzętom kosztuje
Z raportów NIK dotyczących bezdomności zwierząt dowiadujemy się, że koszty opieki nad zwierzętami bezdomnymi rosną. Jednak w wielu gminach nadal wykonywanie zadań w tym zakresie jest niedofinansowane, jak też niedofinansowane są schroniska. Tezę tę potwierdzają osoby zarządzające schroniskami, które zgodziły się udzielić mi wywiadów, jednoznacznie wskazując, iż zwierzęta muszą kosztować i nie jest tak, że opieka nad psami jest droższa niż nad kotami.
Przeczytaj raport
Doktorka nauk prawnych, doradczyni Komisji Nadzwyczajnej ds. ochrony zwierząt Sejmu RP. W Instytucie Prawa USWPS pracuje nad rozwojem programu badań nad prawem zwierząt. Pomysłodawczyni i członkini stowarzyszenia Prawnicy na Rzecz Zwierząt, w latach 2011–2023 jego wiceprezeska. Autorka wielu publikacji poświęconych prawnej ochronie zwierząt. Koordynatorka projektów „Infolinia bezpłatnej informacji prawnej z zakresu ochrony zwierząt” oraz „ZWIERZowa Akcja Kastracja!”. Zorganizowała szereg konferencji, wykładów i szkoleń poświęconych prawom zwierząt. Współtwórczyni studiów podyplomowych prawa zwierząt na Uniwersytecie SWPS.
Zobacz inne aktualności
