Głosy HumanistykiSeria podcastów o użyteczności nauk społecznych i humanistycznych
Grupa naukowców i studentów z Uniwersytetu SWPS nagrała 24 odcinki podcastu promującego nauki humanistyczne i społeczne. Profesor Karina Stasiuk-Krajewska oraz red. Tomasz Wołodźko wraz zespołem podjęli próbę „odczarowania” tego obszaru nauki za pomocą innowacyjnego, atrakcyjnego medialnie formatu. Zaproszeni goście – autorytety ze świata polskiej nauki i sztuki – udowodnili, że medialny obraz humanistyki i humanistów często bywa krzywdzący i nieprawdziwy.
Projekt nr POPUL/SN/0275/2023/01; konkurs: Społeczna odpowiedzialność nauki II – Popularyzacja nauki
Odcinki podcastu
1.
Profesor Leszek Koczanowicz: „Zawsze jest ta nadzieja, że nasze wyniki coś zmienią. W naukach ścisłych to jest oczywiste, na przykład teoria względności, czy ktoś ją rozumie, czy nie, zmieniła nasze postrzeganie świata. Natomiast w humanistyce jest to po prostu podsuwanie pewnych sposobów rozumienia świata i w związku z tym jego zmienianie. Ponieważ jeśli zaczniemy coś rozumieć, to myślimy także o tym, jak to zmienić”.
2.
Profesor Adam Pawłowski: „Jeśli się chce nakręcić taki film, który spodoba się publiczności, trzeba opowiedzieć historię, którą owa publiczność już zna, a nowe treści dozować bardzo ostrożnie. Dlatego królewnę, księcia, Kopciuszka, dobrą wróżkę, nawróconego łotra itd. należy dla niepoznaki po prostu przebrać w inne stroje”.
3.
Profesor Andrzej Leder: „Społeczeństwo, w którym żyjemy, jest społeczeństwem zaprojektowanym przez myślicieli i rządzą nim idee. Dotyczy to każdego społeczeństwa nowożytnego”.
4.
Profesor Karolina Safarzyńska: „Kiedy poznałam ekonomię złożoności, okazało się, że istnieje cały tajemny świat, który odrzuca założenia ekonomii klasycznej”.
5.
Profesor Małgorzata Lisowska-Magdziarz: „Jako jedyny byt w przyrodzie mamy tę nadzwyczajną umiejętność używania całego świata w celu przekazywania treści, których w danym momencie tu nie ma, ale zostają one przywołane poprzez użycie jakiegoś znaku”.
6.
Profesor Ryszard Balicki: „Nie jestem politykiem. Nigdy nie byłem i nigdy nie chciałem być politykiem. Jednak prawo konstytucyjne wymaga, żeby analizować pewne zjawiska w sferze politycznej”.
7.
Profesor Agnieszka Skala-Gosk: „Przedsiębiorczość to dla mnie postawa życiowa, która nie musi być związana z biznesem. To cecha człowieka, który jeśli go coś uwiera, chce to zmienić, a nie się dostosować”.
8.
Profesor Mikołaj Cześnik: „W przeciwieństwie do moich koleżanek i kolegów z innych dziedzin humanistycznych i nauk społecznych ja nie muszę sobie tego racjonalizować. Ja wiem, po co my to robimy”.
9.
Profesor Wojciech Kulesza: „Kiedy poszedłem na psychologię, to z przerażeniem odkryłem, że jest tam całkiem sporo matematyki opakowanej w statystykę. Nauczyłem się jednak ją kochać, bo wreszcie zrozumiałem, że za obliczonym x stoi na przykład wynik eksperymentu albo iloraz inteligencji”.
10.
Profesor Ewa Domańska: „Problem w tej chwili polega na tym, że patrzymy na przyszłość tak, jakby miała być prostą kontynuacją tego, co było w przeszłości i jest obecnie. Robimy długoterminowe projekty, jakby rzeczywistość za 100 lat miała być taka sama, a ona wcale taka sama nie będzie”.
11.
Profesor Krzysztof Skarbek: „Jaki jest cel tego, co robię? Przede wszystkim walka o wartości i sprzeciw wobec hipokryzji – najważniejsze są przyjaźń i nowe porozumienie międzyludzkie. Tworzę swoje marzenia z obrazów i pragnę, żeby zaistniały w przestrzeni realnej”.
12.
Profesor Krzysztof Abriszewski: „O wiedzy nie powinniśmy myśleć w kategoriach czegoś, co ktoś ma w głowie i podczas kontaktu z innymi ludźmi im to przekazuje. Kluczowa jest bowiem sama sytuacja spotkania i rozmowy”.
13.
Profesor Marek Jeziński: „Nauka, i ta humanistyczna, i ścisła, jak mi się wydaje, cierpi na taką chorobę, którą można by nazwać nadprodukcją. To znaczy publikowane są teksty, które czytają recenzenci, kilka osób z czasopisma naukowego i być może znajomi autora. Tych tekstów są miliony, co sprawia, że badacz czuje się bezradny wobec takiego ogromu”.
14.
Profesor Arkadiusz Bagłajewski: „Literatura okolicznościowa pisana po katastrofie smoleńskiej nie potrafi wypracować własnego języka dla doświadczeń zbiorowych, tylko sięga po język romantyczny. Było dla mnie rzeczą zdumiewającą, jak pewna problematyka, która wydawała się problematyką wyłącznie historycznoliteracką, zaczyna w kulturze odżywać”.
15.
Profesor Tomasz Aleksandrowicz: „W społeczeństwie informacyjnym (…) podstawowym dylematem jest nadmiar informacji. Nie jesteśmy w stanie zweryfikować ich wszystkich. Większość Amerykanów bardziej wierzy w to, co przeczyta (…) na Twitterze, niż w to, co usłyszy z mediów głównego nurtu”.
16.
Lidia Fiejdasz-Buczek: „Kiedy mówię o cudach udowodnionych w procesie kanonizacyjnym, to czasem widzę u rozmówcy taki ironiczny uśmieszek w kąciku ust. Być może rozmówca myśli, że pewnie coś się komuś jedynie wydawało i to zostało uznane za cud. A wcale tak nie jest, bo droga do udowodnienia cudu jest bardzo długa, mozolna i jest w to zaangażowanych bardzo wiele osób z naukowym autorytetem, na przykład lekarzy czy profesorów”.
17.
Profesor Agnieszka Turska-Kawa: „Kiedy pojawiła się pandemia, wiele osób zaczęło podążać za teoriami spiskowymi, uznając je za wiarygodne wyjaśnienia trudnej sytuacji. Interesujące dla mnie stały się przyczyny tych decyzji, w których odnajduję także odrzucenie nauki i racjonalnych rozwiązań. Psychologia polityczna, którą reprezentuję, pomaga w znalezieniu narzędzi do weryfikacji, ponieważ wiele odpowiedzi tkwi głęboko w naszej mentalności, osobowości i podświadomości”.
18.
Profesor Grażyna Piechota: „Hasło Strajku Kobiet było uważane za niewłaściwe przez osoby z bardziej konserwatywnymi poglądami. Natomiast trudno jest mi sobie wyobrazić, jakiego określenia mogłyby użyć kobiety, kiedy podjęto kolejny krok w kierunku ograniczania ich praw”.
19.
Profesor Paweł Konczewski: „Pomyślcie, jak czują się ci ludzie, którzy od dziesiątek lat szukają swoich ojców i w okolicach święta zmarłych mogą pójść symbolicznie zapalić świeczkę pod jakiś pomnik, ale nie mogą pójść na grób swojego zmarłego krewnego. A dzięki między innymi mojej pracy w końcu mogą”.
20.
Profesor Arleta Galant: „Humanistyka nie polega na spektakularności, na byciu popularnym. Polega na wszystkim, co jest na przeciwnym biegunie. Wydaje mi się, że bez humanistyki my po prostu jesteśmy sami dla siebie nieważni”.
21.
Profesor Małgorzata Bieńkowska: „Czy w ogóle możemy być obiektywni? Czy poznajemy rzeczywistość, która jest obiektywna? Choćbyśmy się bardzo wysilali, to nie da się jej zważyć, zmierzyć. Dlatego że zawsze – niezależnie od tego, jakie metody będziemy stosowali – mamy do czynienia z ludźmi, którzy przeżywają emocje”.
22.
Profesor Maria Mendel: „Ta cała moja pedagogika miejsca okazuje się dzisiaj, w sytuacji postępującej katastrofy klimatycznej, czymś bardzo przydatnym w refleksji nad zmieniającym się niekorzystnie światem. Nie ma mnie bez świata. Zmieniając się w relacjach z nim, staję się sobą. Jestem w tym podmiotowa, kiedy czuję, że jestem sprawcza”.
23.
Profesor Bartosz Bartosiewicz: „W Polsce nie ma czegoś takiego jak zawód geograf. Jest on utożsamiany z zawodem nauczyciela geografii. Jeżeli mówimy o odkryciach, to mało kto wie, że Paul Krugman za badania z zakresu geografii ekonomicznej otrzymał Nagrodę Nobla… tyle że z ekonomii, bo nie ma Nagród Nobla z geografii”.
24.
Profesor Paulina Polko: „Jeśli ktoś chce poznawać świat i go zrozumieć, nie może tego zrobić bez pierwiastka społecznego i humanistycznego. Jesteśmy istotami społecznymi i nasze decyzje są zawsze motywowane naszym funkcjonowaniem w jakiejś wspólnocie bądź przeciwko niej, obok niej, w kontrze do niej”.
O projekcie
Celem niniejszego projektu była popularyzacja wiedzy oraz wzbudzenie zainteresowania naukami społecznymi i szeroko pojętą humanistyką. Twórcy projektu pragnęli pokazać, iż prowadzenie badań i tworzenie teorii w tych obszarach jest nie tylko społecznie ważne i użyteczne, lecz także pasjonujące.
Zespół prof. Kariny Stasiuk-Krajewskiej przygotował 24 podcasty w języku polskim. W charakterze bohaterów i bohaterek odcinków podcastu wystąpili polscy badacze i badaczki z obszaru nauk społecznych, nauk humanistycznych oraz nauk o sztuce – w sumie 24 gości. Były to osoby, których osiągnięcia naukowe miały nie tylko ogromne znaczenie teoretyczne i badawcze, lecz także dużą wagę społeczną. Tematy rozmów dobierano tak, aby mogły zainteresować osoby, które na co dzień nie zajmują się nauką.
Podcasty miały atrakcyjny medialnie format i trafiły do szerokiego grona odbiorców oraz istotnych grup interesariuszek i interesariuszy dzięki rozbudowanej komunikacji w mediach tradycyjnych oraz social mediach. Z bohaterami i bohaterkami każdego z odcinków prowadzący rozmawiali o ich koncepcjach i badaniach naukowych, trybie pracy, o tym, kiedy i skąd przychodzą do nich pomysły na książki czy publikacje, co uważają za swoje największe sukcesy i porażki, co jest dla nich sensem i motorem do pracy. A także – co o tym sądzi ich rodzina, przyjaciele czy znajomi, jaka książka ukształtowała ich sposób myślenia o świecie, co lubią czytać, oglądać i słuchać, gdy nie zajmują się nauką itp.
Projekt zwieńczyły:
- publikacja książki zawierającej rozmowy z bohaterkami i bohaterami podcastów;
- event mający na celu promocję książki i debatę o społecznej roli nauk humanistycznych, społecznych i nauk o sztuce.
Nauki społeczne i humanistyczne nie mają w Polsce zbyt dobrej opinii. Często postrzega się je jako nieużyteczne, niekonkretne, a w dodatku nudne. Chcemy zmienić to – w naszej opinii – głęboko nieprawdziwe przekonanie. Chcemy pokazać badaczy i badaczki, którzy odkrywają rzeczy nie tylko przydatne społecznie, lecz także fascynujące i otwierające głowę na zupełnie nowe sposoby myślenia o świecie. Zależy nam na tym, żeby zaprezentować nie tylko ich pomysły teoretyczne czy badawcze, ale przede wszystkim ich samych jako osoby – to, jak i gdzie pracują, skąd czerpią pomysły, co ich cieszy, a co frustruje w ich pracy naukowej... Zapraszamy do słuchania co miesiąc!
Spotkanie podsumowujące projekt
Publikacja podsumowująca projekt
Książka „Głosy humanistyki. O sensie nauk humanistycznych i społecznych” to spisana wersja przeprowadzonych rozmów. Pozycja jest skierowana do wszystkich osób, które poszukują nieoczywistych odpowiedzi na trudne pytania, chcą poznać nowe teorie i pomysły metodologiczne, a także dowiedzieć się, jak wygląda codzienność badaczek i badaczy.
Publikacja ukazała się nakładem Wydawnictwa Libron. Przeczytaj opis na stronie wydawcy
Bohaterki i bohaterowie „Głosów Humanistyki” nie zawsze mówią pięknie. To zaskoczenie. Spodziewałem się kwiecistej polszczyzny i dźwiękowego braku wątpliwości. […] Skrycie marzyłem jednak o językowych chropowatościach, kilkunastosekundowych pauzach, nagłych zwrotach i powrotach do wątków sprzed kilkunastu minut, a także pozornych niekonsekwencjach i intelektualnych odkryciach, które brutalnie burzą pięknie ułożone frazy ciągów przyczynowo-skutkowych.
Zupełnie nieracjonalnie pragnąłem dodatkowych godzin pracy w programie służącym do wycinania fragmentów wypowiedzi lub przestawiania kolejności oraz scalania myśli, rozrzuconych przez naszych bohaterów na początku, w środku i na końcu rozmowy.
I jeszcze to najgorsze: wycinanie momentów zamyślenia, które dźwiękowo przybierają postać pauzy lub kilkukrotnego powtarzania tej samej kwestii albo wręcz bełkotliwego mruczenia. Wyciąć bezdźwięczne myślenie tak, aby pozostało – to było wyzwanie, którego chciałem.
Bardzo dziękuję Superbohaterom, że zaprosili nas do swojego uniwersum, w którym naukowy aparat badawczy nigdy nie przestaje przyglądać się ludziom i światu, a myślenie nie przestaje się dziać.
Zespół badawczy
Czytaj więcej
Karina Stasiuk-Krajewska
Doktor habilitowana w obszarze nauk o komunikacji społecznej i mediach, prof. USWPS. Swoje zainteresowania badawcze wiąże z aksjologią mediów oraz etyką branż profesjonalnego komunikowania publicznego (zwłaszcza dziennikarstwa oraz PR). Zajmuje się także teorią i analizą dyskursu, m.in. z wykorzystaniem metod językoznawstwa kwantytatywno-korpusowego oraz analizą dezinformacji. Autorka ponad 100 publikacji naukowych, w tym 3 książek, oraz wielu wystąpień medialnych, raportów, analiz i ekspertyz. Prowadzi zajęcia oraz szkolenia z obszaru między innymi teorii i praktyki komunikacji, etyki komunikacji, języka inkluzywnego oraz PR.
Przez wiele lat zarządzała jednostkami dydaktycznymi na wyższych uczelniach, autorka kilkunastu programów studiów, pierwszego i drugiego stopnia oraz studiów podyplomowych, w obszarze komunikacji społecznej, dziennikarstwa, komunikacji wizerunkowej oraz reklamy i Public Relations.
Koordynatorka Central European Digital Media Observatory (CEDMO) w Polsce, międzynarodowego hubu zajmującego się zwalczaniem dezinformacji; ekspertka International Fact-Checking Network oraz EDMO’s Group of Experts on Structural Indicators for the Code of Practice on Disinformation. Koordynatorka klubu PR dla Nauki – Nauka dla PR w Polskim Stowarzyszeniu Public Relations, jurorka nagrody PR Wings.
Czytaj więcej
Tomasz Wołodźko
Medioznawca i dziennikarz radiowy z ponad 20-letnim stażem w mediach. Naukowo zajmuje się medialnym przedstawieniem sportu i komunikacją dźwiękową w przestrzeni publicznej.
Pracował we wrocławskim Radiu Eska. Jest wydawcą i redaktorem specjalistycznego periodyku dla miłośników kolarstwa szosowego i górskiego „Wrocławska Gazeta Kolarska” (w wersji internetowej oraz drukowanej) oraz pomysłodawcą i współautorem wyświetlanych w kinach filmowych miesięczników „Kronika Wrocławia” i „Kronika Dolnego Śląska”. Pracował jako koordynator programowy wrocławskiego oddziału Telewizji Polskiej, redaktor naczelny i sekretarz redakcji Radia Eska Wrocław oraz dziennikarz „Gazety Wyborczej” i „Życia Warszawy”. Prowadził szkolenia komercyjne z zakresu wystąpień publicznych, kontaktów z mediami, zintegrowanej komunikacji marketingowej, zarządzania sytuacjami kryzysowymi i kreowania wizerunku publicznego.
Autor publikacji naukowych z obszaru mediów i dziennikarstwa. Na Uniwersytecie SWPS prowadzi zajęcia z brandingu dźwiękowego, dziennikarstwa radiowego, zarządzania instytucja medialną, zarządzania wizerunkiem, etyki dziennikarstwa i mediów oraz kompetencji komunikacyjnych.
Czytaj więcej
Justyna Rogula
Studentka piątego roku na wydziale Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej. Aktywna członkini Studenckiego Koła Nagraniowego NAGŁOS. Współautorka podcastu „Nie mów do mnie Babo!” i lektorka licznych programów audio. Feministka i aktywistka działająca na rzecz praw kobiet i inkluzywności. Uwielbia słuchać o zainteresowaniach innych, fascynuje ją fantropologia oraz nowe media. Graficzka, artystka, a od niedawna także początkująca tatuażystka. Jest niepoprawną optymistką, która niezmiennie wierzy w istnienie dobrych ludzi.
Czytaj więcej
Kamil Wardęga
Student piątego roku na wydziale Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej. Współzałożyciel Studenckiego Koła Nagraniowego NAGŁOS. Kiedyś programista i web designer, dzisiaj realizator dźwięku, kompozytor, dziennikarz i fotograf. Zafascynowany muzyką i wszystkim, co wydaje dźwięki. W wolnych chwilach naprawia instrumenty muzyczne i magnetofony.
Użyteczność wyników
Poprzez realizację założeń niniejszego projektu zespół badawczy:
- w atrakcyjnej medialnie formie pokaże, że nauki społeczne i humanistyczne oraz nauki o sztuce są społecznie istotne i użyteczne;
- przyczyni się do popularyzacji nauki i etosu naukowca-badacza-mistrza w kontekstach wdrożeniowych oraz w związku z jego/jej warsztatem pracy, sposobem myślenia, badania, środowiskiem pracy itp.;
- poszuka odpowiedzi na pytania o sens i cel pracy badaczy w obszarze nauk społecznych, humanistycznych czy nauk o sztuce (Co daje ta praca? Jak może przysłużyć się społeczeństwu? Dlaczego jest istotna? Dlaczego warto się nią zainteresować?);
- podejmie próbę zbudowania zaufania do nauki i zachęci do przeciwstawienia się tendencjom antyintelektualnym;
- przyczyni się do promocji i propagowania efektów często niedocenianej pracy polskich badaczy i badaczek w obszarze nauk społecznych, humanistycznych oraz nauk o sztuce;
- ukaże zróżnicowanie prowadzonych w Polsce badań oraz możliwości operacjonalizacji ich wyników;
- przełamie szkodliwy stereotyp badacza/badaczki i braku sensu prowadzenia badań w wyżej wymienionych obszarach;
- zaprezentuje badaczy/badaczki jako osoby ciekawe, z pasją, społecznie zaangażowane;
- zachęci do zainteresowania się efektami działalności naukowej jako sprawą istotną dla społeczeństwa i jego funkcjonowania;
- zachęci do podejmowania studiów w obszarze nauk społecznych, humanistycznych i nauk o sztuce;
- wytworzy nowy atrakcyjny oraz innowacyjny format medialny, który będzie wykorzystywany w popularyzacji nauki;
- przyciągnie potencjalnie istotnych interesariuszy instytucjonalnych, zainteresowanych promowaniem efektów pracy polskich badaczy i badaczek w wyżej wymienionych dziedzinach wiedzy;
- przyczyni się do integracji środowiska naukowego w Polsce.